2014-10-18

Արթնացրու, երբ բացվի լույսը

Տեղադրում եմ չխմբագրված տարբերակը:



Նվիրում եմ տատիկիս պայծառ հիշատակին:
  

Ծեր կինը կրկին նայեց փողոցի աջ ու ձախ կողմերը: Հանկարծ մեքենա չհայտնվի, թե չէ ստիպված կլինի կանգնել փողոցի կենտրոնում ու սպասել, որ վարորդները ճանապարհ տան, առանց այդ էլ հիվանդ ոտքերը դանդաղ են առաջ գնում, մի բան էլ ձեռքի տոպրակը ծանր է: Տարիներ առաջ նույն քաշով տոպրակը ծիծաղելի կլիներ ծանր համարել, բայց այսօր այն շատ ծանր է: Ծերությունն, ինչ խոսք, իրեն արդեն զգացնել է տալիս: Հեշտ չէ կրել իննսուն երկար ու ձիգ տարիների բեռը
Կինը հազիվ էր անցել փողոցը, երբ գրեթե վազելով նրան մոտեցավ Լիլիթը:
-Մարի տատ, տուր օգնեմ, - դիմեց աղջիկը` փորձելով վերցնել միակ տոպրակը կնոջ ձեռքից:
-Վա՜յ, Լիլիթ ջան էդքան էլ ծանր չի, կարող եմ տանել, - միայն երկար ու գանգուր մազերից կռահելով,  որ օգնություն առաջարկողը հարևանուհու դուստրն է:
-Ոչինչ, Մարի տատ, ես կբերեմ, - պնդեց Լիլիթն ու տոպրակը վերցրեց կնոջ ձեռքից:
-Ի՜նչ էի անելու առանց քեզ, Լիլիթ ջան, - շարունակեց մեծահասակ կինը, - մի օր ասեցի ինքս գնամ ու գնումներ անեմ, էն էլ դու էլի օգնության եկար:
Լիլիթը ոչինչ չպատասխանեց, իմանալով, որ Մարիա տատը, ում ինքը դեռ փոքրուց հարազատ տատիկի պես էր սիրել, ու ավելի փաղաքշական Մարի տատ էր ասում, հեշտությամբ չէր դիմում ուրիշի օգնությունը, իսկ ամեն անգամ ամենափոքրիկ խնդրանքով դիմելիս անգամ այնքան ներողություն էր խնդրում,  որ մերժել հնարավոր չէր լինում:
Արդեն երկար տարիներ Մարի տատը միայնակ էր ապրում: Ծեր կինը այդքան էլ հաճախ չէր սիրում խոսել իր ու միայնության մասին, բայց Լիլիթը գիտեր, որ Մարի տատը` Մարիա Չադնովան, հայ չէր: Դեռևս պատերազմի տարիներին զինվորական հոսպիտալում ծանոթացել էր Ավետիսի հետ, սիրահարվել, ամուսնացել, իսկ մեկ տարի անց Ավետիսը զոհվել էր` չհասցնելով տեսնել իրենց փոքրիկին: Պատերազմի ավարտից հետո Ավետիսի ծնողները Մարիային կանչել էին Հայաստան: Մարիան եկել էր ապրելու իր զոհված ամուսնու ծնողների հետ, նրանց հետ մեծացրել իր փոքրիկին` Ահարոնին: Լիլիթն այս ամենը լսել էր իր հարազատ տատիկից, ով Մարի տատի մտերիմ հարևանուհին էր: Հիշում էր իր հարազատ տատիկի խոսքերը` Մարի տատը ամենամեծ դժբախտությունների միջով է անցել, մեծ դժվարություններ հաղթահարել և գուցե այդ պատճառով է իր մեջ կուտակել այսքան բարություն:
Ամեն առավոտ Լիլիթը թակում էր Մարի տատի փոքրիկ բնակարանի դուռն ու հարցնում` ինչ է պետք գնել և նոր միայն գնում խանութ գնումներ կատարելու, իսկ իր պատրաստած ուտեստներից ու գնումներից անպատճառ մի մասն առանձնացնում երրորդ տատիկի համար: Մարի տատիկի համեստ բնակարանը Լիլիթենց բնակարանից մեկ հարկ ներքև էր, ու Լիլիթը մեծ սիրով էր ամեն անգամ այցելում բարի և միշտ ժպիտով դիմավորող կնոջը:

2014-08-29

Ուրիշինն է


Մի կարճ ժամանակ է միայն անցել,
Բայց բոլորվին փոխվել է կյանքս:
Թվում է` ոչ հեռու անցյալը չի էլ եղել,
Բայց որքա՜ն հուշեր են մնացել,
Որ թանկ են այնքան...

Նայում եմ քեզ. հայացքդ նույնն է,
Ժպիտդ նույնն է, և դու նույնն ես,
Բայց հիմա դրանք ուրիշինն են.
Սերդ, հայացքդ արդեն ուրիշինն է...
Ուրիշինն են հիմա:

Կար ժամանակ, որ հայացքդ իմն էր,
Ժպիտդ իմն էր ու սերդ նույնպես,
Չի փոխվել հայացքդ, ժպիտդ,
Բայց դրանք հիմա ուրիշինն են,
Ուրիշինն ես դու հիմա...

Սերդ է փոխվել, սերդ այն անմար,
Որ մի գիշեր աստղերի լույսի տակ
Միայն ու միայն դու ինձ խոստացար:
Սերդ է փոխվել, սե՛րդ, որ հիմա
Ուրիշին է նվեր մատուցված...

Նույն կերպ վարվել անկարող եմ ես:
Սերս, հայացքս, սիրտս քոնը կմնան:
Ուրիշին ոչինչ չեմ կարող նվիրել,
Որքան էլ ուզեմ, դրանք քոնը կմնան:
Ինձ համար ուրիշ էլ չկա...

Արմեն Մխեյան, Երևան 
23.02.2014թ

2014-08-16

Էբոլա. ամենավտանգավոր վիրուսն այս պահին


 2014 թվականի օգոստոսի 8-ին Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը ­Էբոլա վիրուսը ճանաչեց մարդկությանը վտանգ սպառնացող խիստ վտանգավոր վիրուս:
 Ըստ ԱՀԿ-ան տվյալների` հիվանդ մարդկանց մոտ 90%-ը մահանում է հիվանդության երկրորդ շաբաթում: Վիրուսը բավական կայուն է հակաբիոտիկների նկատմամբ և մինչ այս պահը որևէ դեղամիջոց չկա վարակի դեմ պայքարելու համար, քանի որ դեղագործական ընկերությունները ֆինանսավորում չեն կատարել վարակի հարուցիչների ավելի մանրամասն ուսումնասիրման և հակամիջոց ստանալու համար: Սուր վիրուսային հիվանդության հարուցիչները կարող են տարածվել արյան, քրտինքի, թքի և օրգանիզմում արտադրվող այլ հեղուկների միջոցով, հիվանդ մարդու հագուստի, սրբիչի օգտագործումից և այլն:  Հիվանդության գաղտնի շրջանը կարող է տևել 2 օրից մինչ 3 շաբաթ, որից հետո ի հայտ են գալիս ախտանիշներ` գլխացավ, մկանների ցավ, որովայնի, կոկորդի սուր ցավեր, ապա չոր հազ, օրգանիզմի խիստ ջրազրկում, ջերմություն:
 Էբոլա վիրուսը, առաջին անգամ որպես սուր վարակիչ հիվանդություն, աշխարհին հայտնի դարձավ 1976 թվականին` ներկայիս Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության տարածքում: Մինչ օրս եղել են վիրուսի մի քանի համաճարակներ, սակայն այս տարվա համաճարակը ամենախոշորն է պատմության ողջ ընթացքում:

 Մասնագետները պնդում են, որ վիրուսի օջախները Աֆրիկայի հասարակածային գոտու անտառներն են, որտեղ կան վարակված կաթնասուններ, հիմնականում կապկանմաններ: Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության վերջին տվյալներով սույն թվականի մարտից մինչ օգոստոսի 14-ը ողջ աշխարհում վարակվել է 1975 մարդ, որոնցից 1069-ը մահացել են:

2014-07-14

Չեմ ջնջում իմ անցյալից



Թողնում եմ մի աշխարհ, որտեղ դու ես.
Քեզնից մնացած մտքեր, հիշողություններ...
Հեռանում եմ` թողնելով անցյալում քեզ:
Եվ գուցե հիմա վերջին անգամ եմ ես
Քայլում փողոցում մեր անցյալի,
Որտեղ շատ երկար եմ քեզ սպասել,
Երազել, հուսացել, բայց ավա՜ղ հիմա
Հասկացել եմ` օտար եմ քեզ,
Օտար եմ դարձել, անծանոթ մեկը:
Զարմանալի է, որքան արագ կարող ես
Մոռանալ մեկին ու գտնել փոխարինող...
Հիմա եմ հասկանում միայն,
Որ սիրդտ միշտ էլ ուրիշինն է եղել,
Որ ինձ նվիրել ես լռությունդ թախծոտ,
Եվ հոգուդ աշնան անձրևի սառնությունը,
Իսկ ջերմությունը ուրիշի համար պահել.
Գրողը տանի ես խենթի պես եմ քեզ սիրել:
Գո՞ւցե այդ պատճառով է սիրտս ցավում,
Չէ՞ որ ես անցյալս ջնջել քեզ պես
Չեմ կարող ու չեմ էլ ուզում:
Անցյալս ինձ համար շունչ ունի,
Իսկ դու քոնը հեշտությամբ ջնջեցիր,
Ու ինձ քո անցյալում սպանեցիր...
Սակայն իմացի՛ր, այժմ և հետո
Դու էլ ինձ ես օտար լինելու,
Թեպետ քեզ չեմ ջնջում իմ անցյալից...

Արմեն Մխեյան
15.02.2014թ.

2014-07-11

Դու իմ սրտում ես




Անամպ երկինք մայրամուտի

Ես այստեղ` քեզնից հեռու,
Դու այնտեղ` ինձնից շա՜տ հեռու...
Բաժանում է մեզ մի մայրամուտ,
Ճակատագրի դաժան մի խաղ,
Մեր սիրո մի արահետի
Բախտի խաղ ու հեգնանք,
Սիրո մի ճանապարհ, 
Որտեղ մեզ բաժանում են միայն
Ժամանակն ու տարածությունը:
Դու արդեն այստեղ եղել ես.
Զգում եմ բույրդ չմոռացվող
Ու քայլում քո թողած հետքերով...
Փախնել կարող ես բոլորից
Բայց մեր սիրուց չես կարող,
Հավատա՜, չկա հոգու բաժանում
Անկախ ժամանակից,
Որ բաժանում է մեզ հիմա:
Դու իմ սրտում ես,
Ու գիտեմ, որ ես էլ քո... 


Մենությամբ պարուրված


Ինձ քեզնից հետո մենությունն է պարուրել,
Իսկ քեզ բացի ինձանից բոլորը...
Թողած որպես ժառանգություն մենությունդ
Սառը դաշյունով խոցում է սիրտս այրվող:
Գրողը տանի, ցավն անտանելի է արդեն
Ու չեմ կարող չգոռալ, չեմ կարող լռել.
Մի՞թե չես լսում ճիչը հոգուս, որ քեզ եմ սիրում,
Որքա՞ն կարող ես անտարբեր ձևանալ,
Որքա՞ն կարող ես սիրտդ փակել իմ սիրո առաջ...
Թողած մենությունդ ստիպում է հոգուս այրվել
Կանգ առ ու կտեսնես մենությունս, որ մնաց,
Երբ լուռ ու անպատասխան հեռացար:
Գուցե չես կարող լսել և ուրիշի խոսքերից հմայված
Կուրացել ես պատրանքից քո ստեղծած:
Որքա՜ն հաճախ է այս կայնքում պատահում,
Որ մենք ապրում ենք այն մեկով,
Ով ապրում է արդեն մեկ ուրիշով:
Գուցե ես քեզ այլևս չհասնեմ այս կյանքում,
Բայց ցանկանում եմ, որ դու անպատճառ
Հասնես այն մեկին, ում իմ պես դու ես փնտրում...


2014-06-17

Քեզ հետ ու քեզնից հետո



Կարծես ոչինչ չի եղել,
Ասես ոչինչ էլ չկար...
Որքա՜ն ցավեց սիրտս,
Միայն սուր ցավը մնաց:
Անասելի ցավ, որ դու՛,
Երբեք էլ չես հասկանա:
Եվ հիմա մնացին
Միայն սպիներ`
Անցյալից հետքեր սրտիս:

Կարծես անցյալը թողեցի,
Հոգուս խորքում թաղեցի
Ու գնացի հեռուներ`
Քեզնից շատ հեռու,
Ամենից հեռու, ինչ ակամա
Քեզ է հիշեցնում,
Սակայն ինչպե՞ս
Ես կարող եմ ապրել,
Երբ ամենը քեզ է հիշեցնում:

Կյանքս բաժանվեց,
Կիսվեց հավասար մասերի...
Հիմա ժամանակը չափում եմ`
Քեզ հետ ու քեզնից հետո...
Բայց քեզնից հետո
Մնացին սպիներ սրտիս,
Սպիներ, որ չեն անցնի
Ու կմնան քեզ հիշեցնելու,
Քեզ կարոտելու համար...



2014-05-30

Գրանկարներ, մաս 8-րդ

Գրանկար բառի ծնունդը պատահական է ստացվել: Այն նմանատիպ աֆորիզմ-պատկերների հայերենին առավել համահունչ տարբերակն է: Գրանկարներում արտահայտված մտքերը հեղինակինն են:   










2014-05-25

Գրանկարներ մաս 7-րդ

Գրանկար բառի ծնունդը պատահական է ստացվել: Այն նմանատիպ աֆորիզմ-պատկերների հայերենին առավել համահունչ տարբերակն է: Գրանկարներում արտահայտված մտքերը հեղինակինն են: