2016-08-08

Երբ քեզ տեսա



Միայն թե իմանաս՝ որքա՜ն կամեցա
Քեզ իմ կողքին տեսնել,
Այն խելահեղ հանդիպումից,
Երբ քեզ տեսա
Երբ քեզ տեսա,
Կյանքն ասես սկսվեց նորից,
Փոխվեց աշխարհն իմ,
Ու դու դարձար իմ աշխարհը

Միայն թե իմանաս՝ որքա՜ն ցանկացա
Փայփայել քեզ ինչպես հրաշքից
Մի մասնիկ իմ հոգում,
Երբ քեզ տեսա
Երբ քեզ տեսա,
Աշխարհն իմ հրաշքով լցվեց,
Ու դարձար հոգուս մի կտոր

Միայն թե իմանաս՝ որքա՜ն երազեցի
Քեզ իմ սիրով պարուրել,
Սիրո թևերով աստղերին հասցնել,
Երբ քեզ տեսա
Երբ քեզ տեսա,
Շուրջս վառվեց մի բորբ արև,
Ու գիշերն իմ լուսավորվեց
Քո սիրո լույսով միայն

Միայն իմանաս՝ որքա՜ն երջանիկ եմ,
Դու իմ հրաշք՝ երազից եկած
Ու իրականություն դարձած,
Երբ կողքիս ես
Երբ քեզ տեսա
Իմ կողքին ու աչքերիս նայելիս,
Ես հասկացա. պահպանել է պետք
Աշխարհն այն, որում դու կաս


2016-08-06

Շնորհակալ եմ, որ կողքիս ես


Այնպես կուզեի գաղտնի պահել,
Սերս գիշերվա մթով քողարկել,
Բայց աստղերի մեջ արև թաքցնել
Անկարող եմ ես…
Երջանկությունը քո սիրո թևով
Հոգուս է փարվել, ու, եթե իմանայիր,
Թե որքան եմ քեզ սիրում,
Որ կեսգիշերն անգամ
Ինձ համար կեսօր է թվում…
Աշունը՝ ծաղկած գարուն,
Ձմռան սառնությունը՝
Արևի շողի վերածվում,
Երբ ամեն անգամ նայում եմ
Աչքերիդ խորունկ ու քեզ
Իմ գիրկն առնում…
Սերս թաքցնել՝ անկարող եմ
Եվ չեմ էլ ուզում, քանզի հիմա
Բառերն եմ ակամա
Քո ականջին շշնջում՝
Սիրում եմ ու կարոտում,
Երբ մեկ վայրկյան է անգամ
Մեզ իրարից բաժանում…
Չգիտեմ անգամ ինչպես
Քո մեծ սիրո համար,
Շնորհակալ լինել…
Գիտեմ՝ բառերով չես ասի,
Բայց եթե անգամ փորձեմ,
Պիտի անվերջ կրկնեմ՝
Միակ ու անբիծ քո սիրուց
Կյանքիս ամեն ակնթարթը
Այնպես թանկ է դարձել,
Եվ այս մեծ ու անսահման 
Երջանկության համար
Շնորհակալ եմ, որ կողքիս ես,
Շնորհակալ եմ…



2016-04-17

Սահմանագծին

Խմբագրեց Կարեն Սարգսյանը

Ի հիշատակ սահմանին հերոսաբար զոհված 
հայ մարտիկների...


Շան ոտնահետքերով

Գարնանային տաք ու վարար անձրևն անմիջապես ցեխի վերածեց փոքրիկ գյուղի գրեթե բոլոր փողոցները: Դպրոցից տուն շտապող աշակերտներից շատերը մի լավ թրջվեցին, բայց տաք անձրևը նաև հաճելի էր: Նրանց մեջ էր նաև Հայկը: Հազիվ տաս-տասնմեկ տարեկան լիներ, բայց իր տարիքից ավելի մեծ էր երևում, ավելի ամրակազմ էր, քան մյուս դասընկերները: Դասարանի ավագն էր ու դպրոցի լավագույն աշակերտներից մեկը:
Դպրոցը գյուղի ծայրամասում էր` ձորին առավել մոտ: Հայկը խմբից հաճախ էր առանձնանում ու զգուշացնում, որ այդքան շատ ձորին չմոտենան: Չէ՞ որ գյուղի ամեն բնակիչ գիտեր` ձորին մոտենալ չի կարելի, ոչ միայն նրա համար, որ կարող էին ընկնել անդունդը, այլև ձորից այն կողմ մեկ այլ պետության սահման էր՝ հակառակորդ պետության:
Որքա՜ն պատմություններ էր լսել Հայկը դեռ չավարտված պատերազմի, թշնամու ու իրենց գյուղի մարտիկների մասին, որ արյան գնով պահել էին գյուղը: Բնական պատնեշից այն կողմ հստակ ուրվագծվում էին երկար ու տարօրինակ փոսեր, որ ասես գութանով քաշված ակոսներ լինեին, պարզապես ավելի խորն ու երկար: Ինչպես մի անգամ ասել էր հայրիկը, դրանք խրամատներ էին, սահմանապահ զինվորների դիրքերը, որ պահպանում էին ու հսկում ոչ միայն գյուղը, այլև ամբողջ պետությունը:
Հայկը, որ միշտ ուշադիր էր դասընկերների հանդեպ, նորից զգուշացրեց, որ չմոտենան անդունդի մոտ գտնվող թփուտներին: Դասարանի ավագն էր ու որոշակի պատասխանատվություն էր կրում դասընկերների և դասընկերուհիների ապահովության համար, բայց երբ թաց հողի վրա նկատեցեց շան ոտնահետքեր, ինքը խախտեց պայմանը և սկսեց գնալ շան հետքերով: Հետքերից պարզ երևում էր, որ փոքրիկ շնիկը մոլորվել է. հանկարծ անդունդը չընկնի:
-Հայկո՞, դու մեզ ես ասում ու ի՞նքդ գնում ձորի մոտ, - թիկունքից լսեց Գևորգի ձայնը: -Ի՞նչ է եղել:
-Ոչ մի բան, ուղղակի նայում եմ, - շրջվեց Հայկը` լավ իմանալով, որ լավագույն դասընկերն իրեն հաստատ մենակ չէր թողնի: Հայկը ոչինչ չասաց իր տեսածի մասին մասին, և երբ դասընկերների խումբն արդեն բավական հեռացել էր, նորից հետ եկավ: Թաց հողի վրա հետքերն արագ անհետանում էին անձրևից, բայց Հայկի համար դժվար չէր հստակ նկատել հետքերը, որ թփուտների միջով տանում էին դեպի անդունդը: Հայկը զգուշությամբ մի կողմ տարավ խիտ ճյուղերն ու սկսեց կամաց-կամաց իջնել վար: Նա լավ գիտեր, որ ծնողները մի լավ կբարկանան, երբ իմանան, որ ինքը միայնակ իջել է ձոր, բայց փոքրիկ քոթոթին գտնելու և փրկելու հույսը ուժ էր տալիս: «Համ էլ երկու օրից ծնունդս է, սա էլ լավ առիթ կլինի տատիկին համոզելու համար, որ շունիկին պահեմ»:
Ինչպես իր տարիքի շատ երեխաներն, այնպես էլ Հայկը արդեն քանի տարի շարունակ խնդրում էր, որ տանը շուն պահեն, բայց տատիկն ամեն անգամ դեմ էր: «Էդ չորքոտանի գայլի բարեկամից ոչ մի օգուտ չկա», - ամեն անգամ ասում էր տատը:
Տարված հետքերով` Հայկը չնկատեց, որ բավական հեռացավ, ու գրեթե անցել էր ձորի կեսը: Ներքևից արդեն լսվում էր գետակի ձայնը, ու միայն այդ պահին Հայկը նկատեց, որ իր սպասվածից ավելին է անցել, իսկ շան ոտնաթաթերի թողած հետքերը դեռ շարունակում էին իրեն տանել ներքև: «Եթե այսքան անցել եմ, ուրեմն պետք է մի փոքր էլ գնալ», ինքն իրեն մխիթարեց Հայկն ու շարունակեց վար իջնել թաց զառիթափով: Պայուսակն ավելի էր դժվարացնում.  ծանր էր, ու մեջքն արդեն ցավում էր ծանր գրքերից:
Շան հետքերը կորան մոտակա թփուտների մեջ: «Վերջ այստեղ էլ նայեմ ու հետ գնամ»: Հազիվ էր մոտեցել թփուտներին, երբ ականջին հասավ կաղկանձի նմանվող ձայն: Երեխայի դեմքին փայլեց ժպիտը: Ճակատից սրբելով անձրևի կաթիլները` զգուշությամբ մի կողմ տարավ ճյուղերը: Մեկ վայրկյան անց ինքն իր աչքերին չէր հավատում: Թփուտների մեջ մոլորված ձագուկը ոչ թե շան քոթոթ էր, այլ գայլի ձագ:



Հետապնդում

Գայլուկը հազիվ մեկ ամսեկան լիներ: Զարմանալի էր, որ շրջապատում համագյուղացիները գայլ վերջին շրջանում չէին նկատել, այդ դեպքում այս գայլի ձագն ինչպե՞ս է հայտնվել այստեղ: «Իսկ գուցե գայլ չի» մտածեց Հայկն ու նորից ուշադիր զննեց ձագուկին: Ո՜չ, անկասկած գայլ է: Ողջ մարմինը պատված էր մոխրագույն մազածածկույթով, իսկ դնչի մոտ ավելի մուգ էր ու սևին էր տալիս: Ականջներն էլ դեռ ամբողջովին չէին ամրացել: Մինչ Հայկը փորձում էր ուսումնասիրել իր գտածոն, գայլուկը մոտեցավ ու սկսկեց վնգստալ, ապա ատամներով քաշել տաբաթից:
-Այ թե գայլ ես, հա՜,- ծիծաղեց Հայկը, տեսնելով, որ իր նոր բարեկամը ավելի շուտ խաղ է անում, քան փորձում հարձակվել, բայց այն հարցը, թե ինչպե՞ս է գայլուկը հայտնվել այստեղ, շարունակում էր տանջել նրան: «Երևի մոլորվել է, կամ էլ վախենալով երեխաներից՝ փախել»,- եզրակացրեց Հայկն ու փոքրիկ գիշատչին գրկեց` թփուտից այն կողմ տանելու համար: Ամենաշատը մեկ մետր այն կողմ հսկա խորխորատ էր բացվում: Ձագուկը կարող էր ընկնել: Հայկը մի պահ սկսեց մտածել, թե ի՞նչ է անելու ձագուկի հետ, երբ վերադառնա: Եթե շունիկ լիներ, գործը հեշտ կլիներ, բայց այս դեպքում ձագուկը գայլ է:  Երկար մտածելու ժամանակ չկար, պետք էր նորից վեր մագլցել ու ձագուկին հանել անդունդից, հետո էլ տանել անտառ ու բաց թողնել: Այդպես գոնե օգնած կլիներ փոքրիկին: Հիմա մնում էր նորից վեր մագլցել: Մինչ այդ ուսից կախված էր ծանր պայուսակը, հիմա էլ ավելացել էր գայլի ձագը, իսկ զառիթափը բարձրանալն էլ ավելի դժվար էր, քան թվում էր: Հայկը որոշեց գայլուկին տեղավորել պայուսակի մեջ ու նոր բարձրանալ: Բարեբախտաբար բավական տեղ կար, ու հնարավորինս հարմար տեղավորելով փոքրիկին պայուսակի մեջ, փորձեց շարունակել վերելքը: Գայլուկը գլուխը դուրս էր հանել պայուսակից, ու գուցե վախից, կամ չոր տեղում հայտնվելուց, ավելի հանգիստ էր, քան մինչ այդ:
Արդեն տաս րոպե կլիներ Հայկը տանջվում էր վեր բարձրանալու համար, բայց տեղացող անձրևը, ու թեք զառիթափն ամեն գնով խոչընդոտում էին վերելքին: Դեռ մի քանի մետր էր բարձրացել, երբ դիմացը հայտնվեց հերթական ապառաժը: Հայկը հասկացավ, որ ինքը շեղվել է իր եկած ճանապարհից և հիմա ստիպված է նոր ու ավելի հարմար ուղի գտնել վեր բարձրանալու համար, բայց մինչ թաց խոտերի վրա նոր ուղի բացելը, փորձեց համոզվել, որ գայլուկը պայուսակում լավ է տեղավորված ու չի ընկնի: Գայլուկն իրեն այդքան էլ վատ չէր զգում, անգամ փորձում էր գլուխն էլ տեղավորել պայուսակի մեջ, բայց էլ տեղ չկար: Հայկը պայուսակը դրեց դիմացը ստուգելու համար՝ արդյո՞ք գայլուկի հետ ամեն ինչ նորմալ է: Հանկարծ ականջին հասած ձայնը ստիպեց, որ գլուխը վեր բարձրացնի: Հենց անմիջապես իր դիմացը վեր խոյացող ապառաժի վրա կանգնած էր հսկա մի գայլ: Հայկը վախից քիչ մնաց ճչար, բայց այստեղ, այս անձրևին, այն էլ ձորի մեջ նրան հաստատ ոչ ոք չէր լսի: Միակ ելքը փախուստն էր և որքան հնարավոր էր արագ: Գայլը, որ հավանաբար ձագուկի մայրն էր, մեկ ցատկով կարող էր հասնել իրեն: Պայուսակն արագ վերցնելով` սկսկեց վազել զառիթափով ներքև, որքան հնարավոր է արագ և ուր աչքը կտրի
Հետևից լսեց գայլի ցատկի ձայնը:
Թռավ` անցավ Հայկի մտքով, բայց անգամ հետ չնայեց: Ամուր գրկելով պայուսակը` հիմա նա հնարավորինս արագ վազում էր դեպի գետը: «Եթե հասցնեմ գետն անցնել, գուցե կարողանամ փախնել»,- մտածում էր Հայկն ու հիմա միակ նշանակետը դարձել էր գետը, բայց դեռ երկար ու բավական թեք ուղի կար անցնելու: «Հանկարծ չընկնեմ»,- անընդմեջ կրկնում էր Հայկը ու շարունակում վազել` անգամ չտեսնելով, թե ինչ կա դիմացը: Հանկարծ ոտքը խրվեց անձրևից ավելի փափկած հողի մեջ: Հայկը, կորցնելով հավասարակշռությունը, սկսեց գլորվել վար: Չգիտես ինչու, պայուսակն ավելի ամուր սեղմեց իրեն ու գոռաց. նախ ոտքի սուր ցավից, ապա արդեն ընկնելու վախից: Երեխան մի քանի վայրկյան գլորվելով՝ ավելի մեծ ճանապարհ անցավ, քան ոտքով վազելիս: Միայն մեկ ու մեջ, երբ գլորվելիս գլուխը թեքվում էր դեպի վեր, տեսնում էր իրեն հետապնդող գայլին, որ առնվազն մի քանի մետր էր իրենից հեռու: Պայուսակը ամուր գրկած ավելի քան երեք մետրից վայր ընկավ: Բարեբախտաբար թեքությունը փոքր էր ու գլորվելն ավարտվեց, թեպետ վայրէջքը բավական ցավոտ էր: Հազիվ էր աչքը բացել, երբ ապառաժի կատարին երևաց մայր գայլը: Ցատկել դեռ չէր համարձակավում, բայց սարսափելի  էր տեսնել հայացքը, որը Հայկի մոտ կասկած չառաջացրեց` հիմա կթռնի: Հայկն արագ ոտքի կանգնեց: Պայուսակում ձագուկը անհանգիստ շարժվում էր` հավանաբար փորձելով դուրս գալ: Հայկը հայացք գցեց շուրջը՝ ելք գտնելու հույսով, բայց փոքրիկ, հարթ տարածքը, որն ընդամենը երկու ոտնաչափ լայնություն ուներ, իսկական թակարդ էր: Մի կողմից բարձր ապառաժն էր, մյուս երեք կողմերում՝ անդունդը: Մայր գայլը անշեղ հայացքով հետևում էր այլևս փախչելու հնարավորություն չունեցող զոհին:
Հայկը փորձեց դանդաղ շարժումներով պայուսակից դուրս հանել գայլուկին` հույս ունենալով այդ կերպ մեղմել գայլի զայրույթը, բայց մայր գայլն անգամ չշարժվեց` պատրաստ լինելով ամեն վայրկյան ցատկի: Հայկի համար սարսափն ավելի էր մեծանում ամեն ակնթարթի հետ: Եթե գայլը ցատկի ու հայտնվի այստեղ, ապա նրանցից միայն մեկը ողջ կմնա, ու դժվար թե ինքը: Հնարավորինս դանդաղ փորձեց հետ քայլել, ընդամենը մեկ քայլ այն կողմ արդեն խորխորատն էր: Ցատկելն առնվազն հիմարություն կլիներ: Հայկը լավ գիտեր. գայլերը մենակ չեն լինում, շուտով կգան մյուսներն ու ամեն ինչ էլ ավելի վատ կլինի: Երեխան հերթական քայլն արեց դեպի անդունդը: Հանկարծ ոտքերի տակ ինչ-որ ձայն լսվեց ու անմիջապես ոտքը հետ տարավ: Գայլը երեխայի  կտրուկ շարժմանը պատասխանեց ավելի հարձակողական դիրք ընդունելով:
Հայկի ոտքերի տակ մի բան շարժվեց, ու մեկ վայրկյան անց Հայկը զգաց՝ ինչպես ոտքի տակից քարը, որ ամուր էր թվում, մի կողմ գնաց: Հայկի ճիչը միախառնվեց տարօրինակ աղմուկի հետ: Հայկը հասցրեց միայն նկատել, որ ընկնում է, գահավիժում իր ոտքերի տակ բացված անդունդի մեջ…



Անլույս խավարում

Խոնավության հոտն ու դեմքին տաք լեզվի դիպչելը ստիպեցին, որ Հայկն աչքերը բացի:
Մթության մեջ զգաց, որ գայլի ձագուկը լիզում է դեմքը: Հայկը հայացք գցեց շուրջը, բայց խավար մթության մեջ շատ բան տեսնել հնարավոր չէր:
-Էս ի՞նչ տեղ է, - չկարողացավ զարմանքը զսպել Հայկը` գայլի ձագուկին մի կողմ տանելով:
Մի քանի վայրկյան անց պատկերն ամբողջացավ: Ինքն ընկել էր ինչ-որ տարօրինակ փոսի մեջ, իսկ վերևից փլված քարերը ծածկել էին արդեն առաստաղի վրա բացված անցքը: Վերևում տեղ-տեղ երևում էին լույսի մասնիկներ, որ ներս էին թափանացում բաց մնացած անցքերից, ու դատելով  այդ լույսի փոքրիկ աղբյուրներից, անձավի առաստաղը մի քանի անգամ ավելի բարձր էր Հայկի հասակից: Երեխան մի քանի րոպե դեռ պառկած էր, մարմնի վրա զգալով ոչ միայն պայուսակի, այլև հողի ու քարերի կույտի ծանրությունը:  Հանկարծ հիշեց այն ամենն, ինչ կատարվել էր մինչ այստեղ հայտնվելը: Հայկը վախվորած հայացք գցեց հնարավորության դեպքում տեսնելու` արդյո՞ք գայլը, որի պատճառով ինքն այս վիճակում է հայտնվել, իր հետ միասին չի ընկել այս անձավի մեջ: Թեպետ առաջին հայացքից անձավ, բայց մյուս կողմից  անձավը կամարակապ կառույցի տեսք ուներ էր, մետրոյի կայարանի պես, այն կայարանների առաստաղների նման, որ կան Երևանում: Հայկը վերջապես ոտքի կանգնեց, թափ տվեց հագուստը: Կարծես վնասվածք չուներ, միայն մի քանի քերծվածքներ ձեռքերին, իսկ վերնաշապիկի սպիտակից ոչինչ չէր մնացել, այն լրիվ սևին էր տալիս ու հասցրել էր մի մեծ պատռվածք ստանալ:
«Տատիկի ձեռքից չեմ պրծնի» - անցավ մտքով, երբ հիշեց` ինչպես առավոտյան տատիկն արդուկեց վերնաշապիկը` հորդորելով մաքուր պահել:
Գայլուկը մոտ վազեց, ու կախ ընկած ականջները հնարավորինս ձգելով, տարօրինակ ձայն հանեց, ասես իր մասին հիշեցնելու համար, ապա երկու թաթերը վեր բարձրացրեց` խփելով Հայկի ծնկներին:
Հայկը գրկեց իր չորքոտանի ընկերոջը:
­Ի՜նչ էլ մի ուրախանալ ես ուրախացել, գոնե մտածո՞ւմ ես՝ ոնց ենք դուրս գալու էստեղից, - գայլուկի գլուխը շոյելով, կամաց խոսեց Հայկն ու զարմացավ այն արձագանքից, որ մի քանի վայրկյան անց լսեց. իր ձայնի արձագանքն էր, որ գալիս էր թիկունքից: Երեխան արագ շրջվեց ու դեմ հանդիման կանգնեց խավարին, որտեղ ոչինչ տեսանելի չէր:
-Չէ՜, էստեղ մնալ չի կարելի, պետք է դուրս գալ:
Հայկն սկսեց քանդել պայուսակը, լավ է, որ բջջայինն այս անգամ իր հետ է վերցրել: Դպրոցում ցածր դասարանի աշակերտներից պահանջում էին բջջային դպրոց չբերել, չգիտես ինչու այսօր որոշել էր անպայման վերցնել ու պահել պայուսակի մեջ: Արագ միացրեց հեռախոսը, բայց մի պահ վարանեց սեղմել զանգի կոճակը: Ինչպե՞ս բացատրել իր գտվելու վայրը, չէ՞ որ սահմանն իր քթի տակ է, մոտակայքում՝ զինվորներ: Ինչ արդարացում էլ լիներ, չէր կարող բացատրել այն, թե ինչու է ինքն այստեղ հայտնվել:
-Ամեն ինչ պետք է պատմել այնպես ինչպես կա, - արագ կողմնորոշվեց ու սեղմեց զանգի կոճակը, բայց ոչ մի ազդանշան, ոչ մի ձայն լսելի չէր:
Երեխան տարակուսանքով նայեց հեռախոսի էկրանին: Ոչ մի ազդանշան չկար: Այստեղ որևէ կապ չէր լինում որսալ: Հայկը զգաց՝ ինչպես սիրտը սկսկեց թփրտալ, անգամ ավելի ուժգին, քան այն պահին, երբ գայլը հետապնդում էր:
-Այ հիմա մենք իսկական փորձանքի մեջ ենք